TOP

The International System of Units (SI)
Internacionalni sistem mjernih jedinica (SI)



  MJERNE JEDINICE

Mjerne jedinice u svakoj državi uređene su Zakonom o mjernim jedinicama i normama, na osnovu međunarodnih dogovora utemeljenih na Dogovoru o metru iz 1875. god. Zakonite mjerne jedinice razvrstavaju se u slijedeće skupine:


1. Jedinice Međunarodnog sistema, tzv. jedinice SI:

 

2. Decimalne jedinice  ( pretvaraju se pomoću decimalnih predmetaka)

od  jedinica SI, izuzev Celzijeva stepena i kilograma
(vidi tačku 1.)
od slijedećih  iznimno dopuštenih jedinica izvan SI sistema: litra, teks, bar, elektronvolt i var (vidi tačku 2.)


3. Složene izvedene jedinice.

Popisi jedinica prilagođeni su posljednjem (sedmom) izdanju Le Systeme international d´ unites (SI). Organization intergouvernementale de la Convention du Metre – Bureau international des poids et mesures, Sevres 1998., prema kojemu će se usklađivati norme i državni zakoni o mjernim jedinicama. Obično nazvan: Zakon o mjernim jedinicama. Takve su jedinice popraćene bilješkama ispod tablica.
 

Opširnije o mjernim jedinicama - veznice

Međunarodni sistem jedinica (SI) -
Kratki pregled historije nastanka sistema i sadašnje definicije osnovnih jedinica sistema

 

OSNOVNE JEDINICE SI
 

Naziv

Znak

Veličina

metar

m

dužina

kilogram 1)

kg

masa

sekunda

s

vrijeme

amper

A

električna struja

kelvin

K

termodinamička temperatura

mol

mol

množina (količina) tvari

kandela

cd

svjetlosna jačina

1) Decimalne jedinice za masu ne tvore se od kilograma, nego od grama.



 

 IZVEDENE JEDINICE SI S POSEBNIM NAZIVIMA I ZNAKOVIMA
 

Naziv

Znak

Veza s drugim jedinicama SI

Veličina

bekerel

Bq

s–1

aktivnost radioaktivnog izvora

Celzijev stepen 1)

°C

K

Celzijeva temperatura

džul

J

N m

rad, energija, toplina

farad

F

C/V

električni kapacitet

grej

Gy

J/kg

apsorbirana doza ionizirajućeg  zračenja

henri

H

Wb/A

induktivnost

herc

Hz

s–1

frekvencija

kulon

C

A s

elektricitet

luks

lx

lm/m2

osvjetljenje

lumen

lm

cd sr

svjetlosni tok

njutn

N

kg m/s2

sila

om

W

V/A

električni otpor

paskal

Pa

N/m2

pritisak/tlak

radijan2)

rad

1

ugao/kut

simens

S

A/V

električna provodljivost

sivert

Sv

J/kg

ekvivalentna doza

steradijan2)

st

1

ugao (prostorni)

tesla

T

N/(A m)

magnetna indukcija

vat

W

J/s

snaga

veber

Wb

T m2

magnetni tok

volt

V

W/A

električni potencijal, napon, elektromotorna sila

1) Najnovije preporuke predviđaju da se i od Celzijeva stepena tvore decimalne jedinice, što prije nije bilo dopušteno.

2) Jedinice radijan  i  steradijan bile su svojedobno razvrstane u posebnu skupinu tzv. dopunskih jedinica SI. Dvadeseta opća konferencija za utege i mjere 1995. god. svojom je Rezolucijom br. 8 ukinula tu skupinu, a jedinice radijan i steradijan proglasila izvedenim jedinicama SI, bez dimenzije. Upotreba njihovih naziva i znakova pri tvorbi izvedenih jedinica slobodna je, ali neobavezna. Pri promjenama međunarodnih i državnih normi te državnih zakona postepeno će se provoditi takvo razvrstavanje navedenih jedinica.




 

IZVEDENE JEDINICE SI BEZ POSEBNIH NAZIVA I ZNAKOVA
 

Naziv

Znakovi

Veličina

kvadratni metar

m2

ploha

kubni metar

m3

obujam

recipročni metar

1/m, m-1

valni broj

metar u sekundi

m/s

brzina

metar u sekundi na kvadrat

m/s2

ubrzanje

kubni metar u sekundi

m3/s

obujmni protok

kilogram po kubnom metru

kg/m3

gustoća

džul po kvadratnom metru

J/m2

energijska gustoća

džul po kilogramu

J/kg

energijski tok

džul po kilogramkelvinu

J/(kgK)

specifični toplotni kapacitet

kandela po kvadratnom metru

cd/m2

osvjetljenost

mol po kubnom metru

mol/m3

umnožna koncentracija

grej u sekundi

Gy/s

brzina apsorbirane doze

(broj) jedan1)

1

lomni indeks

1) Znak broja jedan (1) obično se ispušta pri iskazivanju brojčane vrijednosti.





IZNIMNO DOPUŠTENE JEDINICE IZVAN SI S POSEBNIM NAZIVIMA I ZNAKOVIMA
 

Naziv

Znak

Veza s jedinicama SI

Veličina

Upotreba samo za

morska milja

 

1852 m

duljina

pomorski, riječni i zračni promet

astronomska jedinica

 

~1,495 978 7·1011 m

 

astronomiju

ar

a

100 m2

ploha

plohu zemljišta

hektar

ha

10 000 m2

   

litra

l, L

10–3 m3 = dm3

obujam

 

stepen

     

minuta

 

ugao

 

sekunda

12

     

gon

1g

     

atomska jedinica mase

u

~1,66057 · 10–27 kg

 

fiziku i kemiju

karat

 

2 · 10–4 kg

masa

masu dragulja

gram

g

10–3 kg

   

tona

t

103 kg

   

minuta

min

60 s

   

sat

h

3 600 s

vrijeme

 

dan

d

86 400 s

   

čvor

   

brzina

pomorski i zračni promet

teks

tex

10–6 kg/m

dužinska masa

tekstilna vlakna i konac

bar

bar

105 Pa

   

milimetar živina stuba

mmHg

133,322 Pa

tlak

izražavanje pritiska tjelesnih tekućina

elektronvolt

eV

~1,60219·10–19 J

energija

posebna područja

var

var

1 W

snaga

reaktivnu (jalovu) snagu izmjenične električne struje

bel2)

B

B = 0,5 ln 10 (Np)

razina

 

neper3)

Np

Np = 1

razina

 


1
Decimalne se jedinice tvore samo od slijedećih iznimno dopuštenih jedinica: litra, gram, teks bar, elektronvolt i var, a od jedinice bel obično se tvori samo decibel (dB).  
2), 3)
 Bel i neper ne nalaze se u Zakonu o mjernim jedinicama iz 1993. godine.




 

PREDMECI ZA PRETVARANJE DECIMALNIH JEDINICA
 

Predmetak

Znak

Vrijednost

jota

Y

1024

zeta

Z

1021

eksa

E

1018

peta

P

1015

tera

T

1012

giga

G

109

mega

M

106

kilo

k

103

hekto

h

102

deka

da

10

deci

d

10–1

centi

c

10–2

mili

m

10–3

mikro

µ

10–6

nano

n

10–9

piko

p

10–12

femto

f

10–15

ato

a

10–18

zepto

z

10–21

jokto

y

10–24

 


BOSNA I HERCEGOVINA


INSTITUT ZA STANDARDE, MJERITELJSTVO I INTELEKTUALNO VLASNIŠTVO

Institut za standardizaciju Bosne i Hercegovine

Standardizacija