ORBUS

Jevreji danas dočekuju Novu 5776. godinu
Roš Hašana

 “Gospod reče Mojsiju: “Govori Izraelcima i reci: Sedmog mjeseca, prvog dana, neka vam je potpun odmor, proglašen glasom trube.”

Na dan Roš Hašana Noah je izašao iz svoje barke i započeo novi život čovječanstva.

Na dan Roš Hašana Avraham je namjeravao žrtvovati Jichaka, a žrtvovan je ovan u čiji je rog Avraham zatrubio u znak radosti.

S blagdanom Roš Hašana počinje razdoblje preispitivanja naših grijeha, jer svi učinjeni prema čovjeku istovremeno su i naši grijesi prema Bogu. S Roš Hašana počinje i vrijeme razmišljanja o propuštenom jer Sveprisutni otvara svoje nebeske knjige u kojima su upisana svakom pojedincu njegova dobra i loša djela. S Danom sjećanja počinje i razdoblje Deset strašnih dana – “Jamim noraim” u kojima se pripremamo za konačni Božji sud…

Roš Hašana je jevrejska nova godina. To je godišnjica stvaranja prvog čovjeka, kojeg iznad svih drugih živih bića uzdiže njegov intelekt. S Roš Hašanom u židovstvu nastupa razdoblje dubokog razmišljanja o učinjenom i propuštenom, te kako je to dan "čvrstih odluka da postanemo bolji i da uspješnije izvršimo svoju životnu misiju". Sam izraz Roš hašana na hebrejskom jeziku ima dva značenja: početak godine i glava godine, što upućuje na potrebu da naša glava, um i intelektualne sposobnosti budu iznad fizičkog i materijalnog. Duga povijest židovskog naroda pokazuje da ga nije održalo materijalno bogatstvo i fizička snaga, ono što je pomoglo da Židovi opstanu kao zajednica i narod, upravo je poštovanje Knjige života - Svete Tore. Vjera je ujedinjujući i najvažniji temelj židovskog jedinstva.

Nova jevrejska godina počinje večeras zalaskom sunca i po prvi put u istoriji više Jevreja živi u Izraelu nego u SAD. Uoči Nove 5770. godine u Izraelu živi 5,7 miliona Jevreja, u SAD 5,4 miliona, dok je ukupno u svijetu oko 14 miliona Jevreja. Proteklih godinu dana, broj Jevreja je povećan za ravno što hiljada, 85.000 u Izraelu i 15.000 u dijaspori. U Francuskoj živi 490.000 Jevreja, u Kanadi 375.000, u Velikoj Britaniji 295.000, u Rusiji 215.000, u Argentini 183.000, u Njemačkoj 120.000, u Australiji 107.000 i u Brazilu 96.000. Prema procjenama, 1934. u svijetu je bilo 17 miliona Jevreja, a tokom Drugog svjetskog rata stradalo je šest miliona. Jevrejem se smatra onaj koga je rodila Jevrejka.

Roš Hašana, naziva se još i "praznik truba". Počinje prvog dana mjeseca Tišri, koji pada između 6. septembra i 5. oktobra. Slavlje traje 48 sati ali samo kao uvod u post i 10–dnevno pokajanje Yom Kippur. Jevreji godine broje od mitskog nastanka Svijeta, koji je bio 3761 p.n.e. Ime “Roš Hašana” nije korišćeno u Bibliji pri diskusiji o ovom prazniku. Biblija se odnosi na praznik kao “Jom haZikarom (dan pamćenja)” ili “Jom Terua (dan oglašavanja šofara)”.

Doslovno značenje imena je “početak nove godine” ili “glava godine”. Iza proslave nove godine leži nešto više, dublje. To je dan prosuđivanja, jer Jevreji širom svijeta sagledavaju svoje učinke u prošlosti i traže oproštaj za svoje grijehe. To je dan pamćenja, jer se Jevreji prisjećaju istorije svog naroda i mole za Izrael. To je dan oglašavanja šofara, jer zvuk šofara nagovještava početak svetih dana.

Roš Hašana je jevrejska nova godina. Praznik traje dva dana. Jevreji se svečano oblače, postavljaju svečani stolnjak, pale svijeće i jedu posebnu prazničnu večeru.

Običaj je da se tokom nove godine jedu slatki plodovi kao simbol želje za slatkom godinom. Iz istog razloga jede se kolač od meda.

U med se prve večeri umaču i jedu kriške jabuke, da godina bude slatka. Još se jede nar, kako bi godina bila ispunjena kao što je nar ispunjen zrnima. Nar ima tačno 613 zrna, koliko ima i božijih zapovijedi u Tori, svetoj knjizi Jevreja, od čega se 365 zapovijedi odnosi na ono što se ne smije činiti, a 248 na one stvari koje se trebaju činiti. Priprema se riba s glavom, da bi bili glava, a ne rep među narodima, te da bi Jevreja bilo mnogo kao ribe u moru. Prema Talmudu, simbolična djela se izvode kao dobar predznak, u nadi da će nova godina biti dobra. Još jedan od popularnih običaja je molitva “Tašlih”, kada se odlazi na obalu rijeke, na podne prvog dana nove godine i prazne se džepovi od mrvica, čime se Jevreji simbolično oslobađaju svojih grijeha.

U sinagogi, ljudi nose talit (molitveni šal). Oni se mole i žele novu godinu, svojim riječima ili čitaju iz novogodišnjeg molitvenika.

Jevreji se ne mole samo za sebe, već i za mir i sreću u cijelom svijetu. Također, u sinagogi se može čuti veoma poseban jak zvuk iz šofara. Šofar je instrument napravljen od roga ovna ili neke druge košer životinje. Korišćen je od strane starih Izraelaca da označi početak novog mjeseca (Roš hodeš) i da okupi ljude. Također je iz njega duvano na Roš Hašana, označavajući početak nove godine.

Danas se šofar pretežno koristi za jutarnju molitvu na novu godinu. Smatra se zapoviješću i micvom (dobrim djelom) da se šofar oglasi. Njegov zvuk odjekuje u duši Jevrejina.

Kada se šofar oglasi, u sinagogi je potpuna tišina. Niko ne priča, niti se iko pomjera. Zamišlja se kako ovaj snažni zvuk dopire do Boga, u nadi da će molitve biti uslišene i da će godina zaista biti dobra.

Rambam (Moše Majmonides), jedan od najvećih sefardskih rabina srednjeg vijeka piše - šofar duhovno budi odgovornost prema Bogu i ljudima. Zove nas da se pokajemo. Šofar također povezuje dvije prilike: prošlu i buduću. Šofar se oglasio na planini Sinaj kada je predata Tora. Tora govori, a tradicija podržava da će šofar nagovijestiti dolazak mesijanskog vremena.


Knjiga života

Legenda govori da na novu godinu, oglašavanje šofara podsjeća Boga da otvori knjigu života, u kojoj su upisana sva imena. Knjiga života je podijeljena na tri dijela: knjiga života pravednih, knjiga života rđavih (poročnih) i knjiga života onih u sredini. Pravednici odmah bivaju upisani za dobar život u sljedećoj godini, a rđavi bivaju osuđeni na smrt. Presuda onih koji se nađu u sredini će biti izrečena na Jom Kipur, dajući im tako vremena da se pokaju i promijene. Ovo vjerovanje je stvorilo običaj da ljudi požele jedni drugima ne samo “sretnu novu godinu (šana tova)”, već i da izraze “želju da budu upisani za dobru novu godinu “Le šana tova tihtevu”, ili “Hatima  tova”. Ovakav običaj je počeo u srednjem vijeku među njemačkim Jevrejima. Kasnije to se proširilo. Jevreji su iskazivali svoje želje i pismeno, završavajući njima pisma i poruke riječima “Šana tova u metuka!”

Svim Jevrejima čestitamo Novu 5776. godinu - Roš Hašanu, s iskrenim željama da je provedu u miru, zdravlju i radosti. Šana tova u metuka!



ORBUS Team